Jedna arhivska fotografija iz 1938. godine čuva izuzetnu priču iz života Nikole Tesle. Na njoj veliki pronalazač stoji pored električnog uređaja koji je pripadao njegovim ranijim istraživanjima i koji je, zahvaljujući neobičnom spletu okolnosti, izbegao katastrofalni požar Tesline laboratorije u Njujorku. Više od četiri decenije kasnije Tesla se ponovo susreo sa svojim alternatorom.

ISTORIJSKI SUSRET U NJUJORKU

Fotografija je nastala 10. maja 1938. godine, prilikom Tesline posete kompaniji Westinghouse u Njujorku. Prema istorijskim zapisima koji prate ovu seriju snimaka, na fotografiji se nalaze Nikola Tesla, Victor S. Beam i John T. Morris.

U centru njihove pažnje nalazi se Teslin visokofrekventni alternator, uređaj povezan sa njegovim pionirskim eksperimentima sa električnom energijom.

Iza naizgled jednostavne fotografije trojice muškaraca okupljenih oko električne mašine krije se priča koja povezuje Tesline velike eksperimente, požar koji je gotovo uništio godine njegovog rada i neočekivani ponovni susret sa uređajem za koji se dugo nije znalo.

TESLIN ALTERNATOR PRONAĐEN POSLE DECENIJA

U proleće 1938. godine ponovo je otvoreno pitanje Teslinih ranijih eksperimenata i uređaja koji su ostali sačuvani u Americi.

U kompaniji Westinghouse pronađen je alternator označen kao Teslina svojina. Tesla je pozvan da pogleda uređaj, a susret je zabeležen foto-aparatom.

Za tada već 81-godišnjeg pronalazača bio je to povratak u vreme njegovih najintenzivnijih istraživanja.

Posebnu vrednost čitavoj priči daje način na koji je alternator sačuvan.

POŽAR KOJI JE UNIŠTIO TESLINU LABORATORIJU

U ranim jutarnjim satima 13. marta 1895. godine izbio je veliki požar u zgradi u kojoj se nalazila Teslina laboratorija u Njujorku.

Vatra je uništila laboratorijsku opremu, modele, instrumente, beleške i druge materijale povezane sa njegovim eksperimentima. Za pronalazača koji je godinama razvijao svoje ideje bio je to jedan od najtežih trenutaka profesionalnog života.

Međutim, alternator sa fotografije nije se nalazio u laboratoriji.

Uređaj je ranije bio pozajmljen kompaniji Westinghouse. Upravo ta okolnost spasila ga je od požara.

Dok je veliki deo Tesline opreme nestao u vatri, alternator je ostao sačuvan.

UREĐAJ JE PAO U ZABORAV

Nakon požara Tesla je bio usmeren na nastavak istraživanja i ponovno uspostavljanje laboratorije. Uređaj koji je ostao kod Westinghousea vremenom je praktično zaboravljen.

Prošle su decenije.

Tek mnogo godina kasnije alternator je ponovo pronađen, a Tesla je dobio priliku da vidi mašinu povezanu sa svojim nekadašnjim eksperimentima.

Zbog toga fotografija iz 1938. godine nije samo dokument istorije elektrotehnike. Ona beleži neobičan trenutak u kojem se jedan od najvećih pronalazača modernog doba susreo sa fizički sačuvanim delom sopstvene naučne prošlosti.

PET FOTOGRAFIJA SAČUVALO JE ISTORIJSKI TRENUTAK

Tokom susreta napravljeno je pet fotografija.

Na sačuvanim snimcima Tesla i predstavnici Westinghousea nalaze se pored velikog kružnog uređaja, dok razgovaraju o njegovoj konstrukciji i principima rada.

Tesla je tada bio u poznim godinama, ali njegov odnos prema eksperimentima i električnim mašinama ostao je neraskidivo povezan sa periodom kada je svojim istraživanjima menjao način na koji se proizvodi, prenosi i koristi električna energija.

Fotografija zato danas predstavlja dragoceno svedočanstvo o manje poznatoj epizodi iz njegovog života.

TESLA I WESTINGHOUSE – SAVEZ KOJI JE OSTAVIO TRAG U ISTORIJI

Veza Nikole Tesle i kompanije Westinghouse zauzima posebno mesto u istoriji elektrifikacije.

Teslini patenti vezani za polifazni sistem naizmenične struje i elektromotore bili su od ogromnog značaja za razvoj praktičnih sistema proizvodnje i prenosa električne energije.

Industrijalac i pronalazač George Westinghouse prepoznao je potencijal Teslinih rešenja, a njihova saradnja postala je jedan od ključnih događaja u razvoju sistema naizmenične struje.

Zato ponovni Teslin dolazak u Westinghouse 1938. godine ima i snažnu simboliku. Bio je to povratak na mesto povezano sa jednom od najvažnijih profesionalnih saradnji u njegovom životu.

FOTOGRAFIJA KOJA PRIČA VIŠE OD JEDNOG VEKA ISTORIJE

Na prvi pogled vidimo samo trojicu muškaraca okupljenih oko neobične električne mašine.

Ali iza tog prizora nalazi se mnogo veća priča.

Priča o pronalazaču koji je pomerao granice elektrotehnike. O laboratoriji izgubljenoj u požaru. O uređaju koji je slučajno izbegao uništenje. I konačno, o susretu čoveka i njegovog izuma nakon više od četiri decenije.

Četrdeset tri godine nakon požara koji je uništio Teslinu laboratoriju, Nikola Tesla ponovo je stajao pored svog alternatora. Mašina je preživela vatru, vreme i zaborav – a fotografija iz 1938. godine sačuvala je taj susret za istoriju.