BLAGOVIJESTI I SLIKA PREPODOBNOG JUSTINA ĆELIJSKOG: VELIKOG TUMAČA SVETOG PISMA NOVOG ZAVJETA I PISCA ŽITIJA SVETIH
Mladi bogoslov i teolog, potonji Arhimandrit Justin Popović, novi Svetitelj Crkve Božije, jeste, kao što reče, jedan od njegovih najvernijih učenika i dostojnih nastavljača, Vladika Atanasije Jevtić „stare vere novo opravdanje, živi primjer koji pokazuje da svešteno predanje i bogoslovno Bogoslovlje u Crkvi nije „mrtvo slovo na papiru, nego Duhom Svetim živa sila na spasenje svima koje Hristu hoće vjerovati za život vječni, na slavu Božiju“.
O ovom Božijem čovjeku, slušao sam još kao dijete i đak, učenik četvrtog razreda osnovne škole, početkom devedesetih godina prošlog vijeka, dolazeći u svetoarhangelski manastir Ždrebaonik, kod igumanije Mati Justine i ostalih sestara, duhovnih kćeri Prepodobnog Justina i njegovih učenika Vladike Amfilohija i Vladike Atanasija.
Slika oca Justina (ona sijede brade, slikana u dvorištu manastira Ćelije), bila je okačena među brojnim ikonama na desnom zidu crkve manastira Svetog Arhangela Mihaila u manastiru Ždrebaoniku.
Kao dijete u sebi sam se pitao, zašto će slika jednog sijedog kaluđera, među ikonama svetitelja (jer manastirska crkva još nije freskopisana, a daće Bog da i to jednog dana bude)? Na prvi pogled gledajući tu sliku na zidu, dok su sestre čitale večernju službu, otac Justin mi je izgledao strog. Zagledavajući se u ovu sliku, i opet se iznova prisjećajući njegovog pogleda, bogobojažljivo sam pitao jednu monahinju, zašto su stavile sliku oca Justina među ikone svetih. Samo mi je kratko odgovorila „Sveti se raduju da je među njima svetitelj naših dana otac Justin Popović“. Te riječi će mi biti vremenom jasnije, kada sam slušao o njemu od onih koji su ga poznavali ili čitao djela koja je on pisao. Na prvom mjestu je tu bio Mitropolit Amfilohije a onda i Vladika Atanasije, igumanija Justina, koja nosi ime i po ovom ugodniku Božijem, jer je svoj monaški podvig počela upravo kod njegovog svetog groba u Ćelijama, i drugi, kojima je Prepodobni Justin bio učitelj i rukovoditelj.
Njegova djela do kojih se moglo doći, vjerni su sa ljubavlju čitali i čuvali i bila su pravo duhovno blago. Bila je radost kada se dobije ili kupi neka knjiga koju je pisao Otac Justin ili Vladika Nikolaj Velimirović.
Posle završene osnovne škole, upisavši bogosloviju, od prvih dana bogoslovskog školovanja, svi mi imali smo čast da nam jedan divan predmet predaje Mitropolit Amfilohije u prvom razredu. Predavao nam je predmet Agiologiju, nauku o svetosti i o svetima i o žitijima svetih. I tada, na tim predavanjima, Mitropolit Amfilohije, pored ostalih lekcija često nam je govorio i o ocu Justinu.
Prisjećao se svojih uspomena, doživljaja, događaja proživljenim sa ovim Božijim čovjekom. A onda, je nas desetak iz prvog i drugog razreda bogoslovije sa Cetinja, sadašnji Mitropolit Joanikije, vodio na praznik Blagovijesti u Manastir Ćelije 1996. Godine. Sjećam se, putovali smo vozom iz Podgorice do Valjeva, tačnije stanice Gradac, podno manastira. Cijelu noć smo prestajali i nismo ništa jeli niti pili, iščekujući da dođemo u manastir Ćelije na liturgiju, da bi se ujutru pričestili. Stigavši do željezničke stanice, odatle smo išli pješke do manastira, ujutru oko 6-7 sati, taman kad se jutro razvajalo od zore.
Otac Joanikije nas je prvo poveo na grob Oca Justina, gde smo se poklonili i cjelivali kameni krst a potom su nas sestre monahinje primile u jednu prostoriju da se ugrijemo pored furune. Odmorivši malo, čujemo doalzi jedna sestra i kaže „Gdje su bogoslovi, gdje su đaci? Blagoslovila je mati Glikerija i rekla je, da vas nekolicina pomogne oko prodaje knjiga?“ Tako se i ja nađoh među nekoliko đaka da pomognem oko pakovanja i pripreme knjiga za prodaju.
To je za mene bila velika čast i blagoslov. Posle ovog prvog susreta sa svetinjom Manastira Ćelije i grobom oca Justina, vrativši se u školu na Cetinje, bila nam je radost i svi smo jedva čekali sledeći čas, kada će Vladika Amfilohije doći da nam drži predavanja lekcije. A od tada smo i počeli sa još većom pažnjom da iščitavamo i učimo se iz djela Svetog Vladike Nikolaja Velimirovića i oca Justina Popovića. Ovo spomenuh na početku kao jedno malo svjedočanstvo, kako je na nas, tada djecu i potom đake bogoslovce, ostavio susret sa manastirima Ćelijama i Lelićem.
Na sjećanje na taj dan, još čuvam za uspomenu Žitija Svetih za mjesec oktobar, i tumačenje Svetog Jevanđelja i poslanica Svetog Apostola Jovana Bogoslova od oca Justina, koje sam na Blagovijesti te godine dobio od igumanije mati Glikerije.
I eto, po promislu Božijem i po blagoslovu Svetog Arhijerejskog Sinoda, Bog je udesio da sada i ja predajem a i učim i dalje Agiologiju i Sveto Pismo Novog Zavjeta u Cetinjskoj bogosloviji, najstarijoj srednjoj školi u Crnoj Gori.
To vidim na prvom mjestu kao obavezu, prema sebi samom, a i prema drugima, koliko smo dužni da se trudimo na svom sopstvenom spasenju a i o spasenju bližnjih, a pogotovu đaka koji su željni da čuju pravu istinsku riječ spasonosne nauke.
PREPODOBNI JUSTIN KAO TUMAČ I PREVODILAC NOVOG ZAVJETA
Prepodobni Justin Ćelijski je pored brojnih svojih darova od Boga mu danim poznat kao bogonadahnuti poropovjednik i svetootački tumač Svetog Pisma, pogotovu Svetog Pisma Novog Zavjeta. On je preveo i protumačio skoro sve knjige Novog Zavjeta. Sa Živom Riječju Božijom i on se susreo još kao mladi bogoslov i od tada se od nje nije razdvajao, nego se uvijek nadahnjivao i ono m je postalo nasušna hrana. Slušanje, čitanje i izučavanje i tumačenje Svetog Pisma za njega je, možemo reći, bilo, životno djelo. Po svjedočanstvu Vladike Atanasija, jednom je o. Justin podučio svoje učenike „Šta znači biti pravoslavni bogoslov? – On je odgovorio – Znači: tumačiti Sveto Pismo kroz Svete Oce, pritom podražavajući njihovom životu“. Takav je, dakle bio i otac Justin i on je tumačio Sveto Pismo sledujući Svetim ocima i učiteljima Crkve, i zapisaće „Prvo treba doživeti pa razumeti, pa tumačiti“, nastavljajući „Tvori da bi razumeo – to je osnovno pravilo pravoslavne egzegeze“. Za pravilno tumačenje Svetog Pisma potrebno je blagodatno prosvetljenje. U jednom njegovom predavanju „Zašto i kako treba čitati Sveto Pismo“ u Sremskim Karlovcima od 22. decembra 1929. godine reći će da što čovjek više čita i izučava Sveto Pismo, sve više i više nalazi razloge da ga što duže i neprekidno izučava. Važno je znati i zašto i kako treba čitati Sveto Pismo i treba se pripremiti najprije u obladodaćenju srca i čitati molitveno i sa strahopoštovanjem sa vjerom i osjećanjem ljubavi prema Gospodu Isusu Hristu. Primećujemo da u metodu njegovih tumačenja uvijek se vraća na ličnost Bogočovjeka Hrista, koji je za njega centralna ličnost života.
Redovnim izučavanjem i tumačenjem Svetog Pisma bavio se otac Justin predavajući Sveto Pismo Novog Zavjeta u Karlovačkoj, Prizrenskoj i Bitoljskoj bogosloviji (od 1922. do 1934. godine). I kasnije tokom čitavog svog života, pogotovu u tridesetogodišnjem životu u manasitru Ćelijama on je tumačio i prevodio Sveto Pismo. Po ocu Justinu Sveto Pismo treba da bude glavna sadržina duha svešteničkih kandidata i njihova svakidanja ručna knjiga, jednom riječju treba da bude nasušni hljeb“. Tako je radio i otac Justin, čitajući, prevodeći i tumačeći. Izrazito je volio Sveto Jevanđelje i Svetog Apostola Pavla, tako je Jevanđelje tumačio ne samo kao profesor u Bogoslovijama ili na Bogoslovskom fakultetu, i ne samo u knjigama, u svojim brojnim djelima, nego je i njegova svaka besjeda bila prožeta Svetim Pismom. On je kroz liturgijski život djelom i riječju bio najbolji tumač Svetog Pisma, i namjeravao da protumači cijeli Novi Zavjet.
Njegovo najobimnije djelo tumačenja Novog Zavjeta bilo je Sveto Jevanđelje po Mateju i čitavo tumačenje je izdao prvi put, godinu dana prije svoje smrti 1978. godine. Otac Justin je tumačio i Sveto jevanđelje po Jovanu, Postoje tri tumačenja, prvo su đačke beleške gdje je protumačio prvih 8 glava, drugi je za vrije Drugog svjetskog rata 1944 gdje je protumačeno cijelo jevanđelje. Treće tumačenje je Ava Justin počeo da piše nekoliko mjeseci pred upokojenje 11. decembra 1978. i došavši do pete glave, (5, 47) razbolio se i stao.
Tumačio je takođe i Saborne poslanice Svetog Apostola Jovana Bogoslova, koje su prvi put izdate na trogodišnjicu njegove smrti 1982. godine.
Posebno je iščitavao i tumačio poslanice Svetog Apostola Pavla, od kojih je protumačio devet njegovih poslanica. Ova tumačenja krasi njegov poznati naslov „Sa Apostolom Pavlom kroz život ovaj“. Sveti Justin je toliko cijenio Svetog Apostola Pavla da ga naziva „peti jevanđelist“. I tumačenja na poslanice Apostola Pavla je počeo da piše još kao predavač bogoslovije, da bi se uvijek kroz život kasniej vraćao i obimnijim tumačenjima, pogotovu u manastiru Ćelije. Rad na tumačenju 9 Pavlovih poslanica je završen u prvim godinama njegovog života u Ćelijama, gdje je sva tumačenja i prevode pisao oi jednakom obrascu. Prvo je sam prevodio poslanice sa grčkog, ne budući zadovoljan tada postojećim srpskim prevodom, a zatim je pristupao tumačenju. Protumačio je i poreveo Prvu i Drugu poslanicu Korinćanima, Poslanicu Efescima, Poslanice Galatima, Pravu i Drgu Solunjanima, Filipljanima i Kološanima, Rimljanima. Kao što vidimo nije ostavio tumačenja tkvz. pastirskih poslanica Apostola Pavla, ali je djelove iz ovih poslanica tumačio u fragmentima.
Od ostalih cjelokupnih knjiga Svetog Pisma Novog Zavjeta prevodio je i tumačio knjigu Djela Apostolska, i protumačio je polovinu od prve glave do 12, 24. Ova tumačenja Djela Apostolskih pisana su krajem 1924 i početkom 1925 godine kada je otac Justin bio profesor Svetog Pisma Novog Zavjeta u Bogosloviji u Sremskim Karlovcima. Prvi put je ovo djelo izdato 2017. godine u njegovim Sabranim djelima.
U svojim bogatim tumačenjima on se koristio sopstvenim tumačenjem, ali je koristio i djela Svetih otaca, pogotovu njemu omiljenog Svetog Jovana Zlatoustog i Teofilakta Ohridskog, kao i Svetog Teofana Zatvornika.
Prepodobni Justin je svojim djelom tumača Svetog Pisma Novog Zavjeta, tumačeći posebno knjige i djelove iz novozavjetnih knjiga, nastavio je ono djelo Svetih Otaca i učitelja crkve pokazujući se kao jedan od najvećih egzegeta Svetog Pisma u srpskom narodu.
PREPODOBNI JUSTIN ĆELIJSKI KAO PISAC ŽITIJA SVETIH
U velikom bogoslovskom opusu Oca Justina, nezamenljivo mjesto zauzimaju njegova djela posvećena izučavanju života i podviga svetih Božijih ljudi. Plod njegovovog životnog rada na tom polju vidi se u djelu „Žitija Svetih“, koja su objavljena u 12 tomova. Otac Justin nije prvi u srpskom narodu koji je sastavaljao i pisao Žitija Svetih, ali je među prvima koji je ta takav način preveo napisao i objedinio brojna žitija u dvanaest tomova. On je Žitija Svetih završio, po njegovom svedočenju i pismu koje je uputio Svetom Arhijerejskom Sinodu za Sveti Arhijerejski Sabor 28. maja 1964. godine, sa predlogom da ih Sabor štampa. U pismu Sinodu kaže, da je na prevođenju radio 17 godina, i koristio je slovensla, ruska, grčka, rumunska i bugarska žitija. Pošto nije dobio nikakvog pisanog odgovora od Svetog Sinoda povukao je svoju ponudu i izdavač je bio manastir Ćelije sa ljudima dobre volje koji su pomagali štampanje ovakvo važnog i kapitalnog djela, jedinstvenog na srpskom jeziku do tog vremena. Žitija Svetih su prvi put izašla u izdanju manastira Ćelije, sa blagoslovom Episkopa šabačko-valjevskog Jovana Velimirovića u periodu od 1972-1977.
Spomenimo i to, da je otac Justin kao profesor Karlovačke bogoslovije, zajedno sa svojim tadašnjim kolegom jeromonahom Irinejem Đorđevićem, potonjim episkopom dalamtinskim, 1923. godine, uputio Nastavničkom savjetu Bogoslovije predlog da Žitija Svetih budu obavezan predmet u našim bogoslovskim školama. Nažalost taj predlog tada nije prihvaćen u naše škole, ali blagodareći blaženopočivšem Mitropolitu crnogorsko-primorskom Amfilohiju i Vladici Atanasiju, koji su ponovili ovaj predlog Svetom Arhijereskom Sinodu i Saboru nađe crkve, predlog je usvojem i hvala Bogu, evo preko trideset godina se u našim bogoslovskim školama izučavaju Žitija Svetih u predmetu Agiologija.
Šta su za oca Justina značila Žitija Svetih nesumnjivo se vidi i iz tog predloga tada mladih profesora karlovačke bogoslovije. Pokretan velikom ljubavlju i blagodarnošću prema svetiteljima, na koje se ugledao, on je sastavio monumentalno djelo na preko 10.000 stranica. U sastavljanju mnogih žitija su mu pomagali njegovi vjerni učenici, a pomogli su mu i mnogi očevidci i drugi dostojni svjedoci.
Žitija Svetih su prožeta takođe i brojnim citatima iz Svetog Pisma, gdje takođe vidimo koliko je svako djelo o. Justina bilo protkano svetopisanskom riječju. On će i za Žitija Svetih reći da su ona nastavak Svetog Jevanđelja i Djela Svetih Apostola: „A šta su „Žitija svetih“? Ništa drugo do svojevrsno produženje „Dela Apostolskih“. U njima je isto Evanđelje, isti život, ista istina, ista pravda, ista ljubav, ista vera, ista večnost, ista „sila s visine“, isti Bog i Gospod. Jer „Gospod Isus Hristos juče je i danas isti i vavek“ (Jevr. 13, 8): isti za sve ljude svih vremena, razdajući iste dare i iste božanske sile svima koji veruju u Njega.“
Nije lako dati potpuni i cjelovit osvrt na djelo kakvo je kapitalno djelo „Žitija Svetih“. Djelo oca Justina „Žitija Svetih“ su razumljiva svakom čovjeku, pristupačna su svakome, od djeteta do starca. Svako ko čita njegova Žitija Svetih, ne mora biti obrazovan, dovoljno je da zna da čitam i blagodaću Božijom će sve razumjeti.Osobina ovih žitija jeste njihova pristupačnost i prijemčivost za najširi krug čitalaca, bez obzira na njihov uzrast i obrazovanje. Njegova Žitija sadrže i brojne molitve koje je prevodio i kao vrsni bogoslov i znalac a prije svega molitvenik i sam pisao. To je mogao zato što je i sam bio veliki molitvenik.
On se ovom velikom i bogougodnom djelu naučio od svojih učitelja Svetog Vladike Nikolaja, koji je pišući svoj „Ohridski prolog“ sabrao kratka žitija za sa svaki dan u godini, dodajući besjedu, razmišljanje/sozercanje i molitvenu duhovnu pjesmu za pjevanje, Otac Justin je otišao korak dalje i pišuću i prevodeći „Žitija svetih“ on je u tome originalan na njemu svojestven način. U tome je imao velike uzore i pojedinih hrišćanskih svetitelja čija je žitija i sma prevodio i koristio, kao naprimjer Sveti Dimitrije Rostovski, Filaret Černigovski, Sveti Nikodim Svetogorac, kao i mnogi prije njih koji su sastavljali žitija Svetihod Svetog Atanasija Velikog, Jevsevija Kesarijskog, u srpskog narodu od Svetog Save, Domentijana, Teodosija, Arhiepiskopa Danila II i drugih.
Iz svih tih duhovnih bisera otac Justin je izvlačio i sakupljao ono najljepše i najuzvišenije sastavljajući žitija. U tom djelu su mu kao što rekosmo najviše pomagali njegovi vjerni učenici, kao i Ćelijske sestre.
Ovakva monumentalna djela, treba da budu dio svih školskih i univerzitetskih i prosvetnih biblioteka, a takođe i treba da se nađu i u kućnim bibliotekama, kako bi ih vjerni čitali, i sa primjerima svetih ljudi shvatali svoj smisao života i postojanja.
Zaista, nema uzvišenijeg vaspitača od Svetog Pisma i od Žitija Svetih, u kojima se nalazi sva mudrost i odgovori na mnoga životna pitanja.
Djela Prepodobnog oca Justina su nezaobilazna u duhovnom i kulturnom nasleđu srpskog naroda. On koji je i za života bio savjet Srpske crkve i naroda, sad još više postaje i savjest i vaspitač našeg srpskog naroda za Hrista.
Pomenuli smo da je otac Justin bio na prvom mjestu čovjek molitve, i samo iz takvog molitvenog duha i raspoloženja su mogla proisteći ta duhovna blaga, tumačenja Svetog Pisma, Žitija Svetih i ostala njegova djela.
Njegov glas, odjekuje kroz njegovu pisanu riječ i djelo, i putokaz su svim hrišćanima a i svim ljudima, u kojima mogu naći najuzvišenije tajne. Bog svakom narodu šalje kada je najpotrebnije prave i istinske ljude i svjedoke,tako je Bog i oca Justina poslao srpskom narodu kada je bio najpotrebniji. I danas nam je potreban i njegov primjer života, i njegova sveta riječ i nauka.
Otac Justin je čovjek Bogočovjeka Hrista, koji je brinuo za svoj Srpski narod i Srpsku crkvu, koji je mnoge privodio i privodi Hristu, zajedno sa Svetim Vladikom Nikolajem Velimirovićem, njegova tumačenja Svetog Pisma, njegova Žitija Svetih, neka nam budu uvijek mjerilo kako treba da živimo i da djelamo u ovom životu.
Slike i djela Prepodobnog Justina Ćelijskog i Svetog Vladike Ohridskog i Žičkog, vaseljenskih učitelja i svetitelja, srpskom narodu su putokaz za Carstvo Nebesko i za vječnost.
On je to na najbolji način i najboljim primjerom pokazao i potvrdio, stoga će i pored brojnih svojih zapisa ostaviti i jedan kratak zapis u Spomeničkoj knjizi manastira Ostroga.
Na praznik Svetih Kirila i Metodija 24. maja 1967. godine sa igumanijom Glikerijom i sestrama manastira Ćelije, Ava je posjetio manastir Ostrog i poklonio se Svetom Vasiliju Ostroškom. Tada će ostaviti zanimljiv zapis, jednu kratku molitvu koju je zapisao u knjizi poklonika:
„Sveti Vasilije, premili i preveliki Čudotvorče Ostroški, vaskrsni Srpski narod i Srpsku Crkvu iz svih grobova duhovnih i grobova evropskih! Molim te i preklinjem te kroz svesrpski vapaj: Oprosti i pomozi!“
Praznik Blagovijesti i slika i djela Svetog Justina Ćelijskog i Svetog Vladike Nikolaja i susreti sa svetoarhangelskim svetinjama i grobom Oca Justina i Vladike Nikolaja ostaju zvijezda vodilja i putokaz za vječnost.
ČITAJTE JOŠ NA PORTALU INFO VIZIJA
