NARODNI MUZEJ U KRAGUJEVCU: Kulturni i istorijski biser Šumadije

CENTRALNA MUZEJSKA INSTITUCIJA ŠUMADIJE

Smešten u prelepom kompleksu Miloševog venca Narodni muzej Šumadije u Kragujevcu kao zdanje, a onda i kao centralna muzejska institucija Šumadije, što i samo mu ime poručuje, odiše posebnom atmosferom. Od prvog trenutka kada zakoračite u komleks koji vas dočekuje širokim dvorišnim prilazom, desiće vam se nešto neobično. Postajete dobrovoljni zarobljenik povesti koja vam, kao lepotica Šeherezada, iz svih uglova i ćoškova, zavodljivo šapuće priču o istoriji Srbije.

Onoj istoriji sa kojom smo se, kao školarci, prvi put susreli čitajući “Početak bune protiv dahija”, tada dečjim umom i ne shvatajući razmere bola, patnje, junaštva, žrtve, mudrosti, prevejanosti, surovosti i ljubavi koje su bile potrebne da se otme i osvoji sloboda nakon vekova okupacije i robovanja.

NEKADA DVOR DANAS ČUVAR ISTORIJE I KULTURE

U vreme Miloševog stolovanja kompleks je imao izgrađena tri glavna konaka, Knežev ili Milošev konak, Amidžin i Šareni konak u kojem je 1823. godine knjeginja Ljubica rodila budućeg kneza Mihajla Obrenovića. Tri konaka pratili su brojni pomoćni objekti. Iz tog vremena su i konak kneza Mihajla, zdanje Stare Skupštine, kao i Kuća Svetozara Markovića (Prote Miloja Barjaktarevića).Ovom jedinstvenom arhitektonskom komleksu kao noviji objekti koji ulaze u sastav muzeja pridodati su Mali likovni salon i Umetnička galerija, legat Nikole Koke Janković. U sastavu muzeja su još i Petrova vodenica u Grošnici, legat slikarke Ljubice Filipović i kuća u Dulenima.

Odrastanje i život u prestonom gradu u kojem je stvarana moderna Srbija svakog Kragujevčanina čini ponosnim stanovnikom grada na Lepenici. A ovo još više znači zaposlenima u muzeju kojima je čuvanje, istraživanje i tumačenje istorije Srbije 19. veka jedan od strateških zadataka.

MESTO ROĐENJA MODERNE SRBIJE

Postavši srpska prestonica Kragujevac će posati centar političkog života srpskog naroda sredinom 19. veka. U njemu su stvarane sve najvažnije institucije mlade srpske države. U kompleksu današnjeg muzeja održana je prva Velika narodna skupština 25. Januara 1830, na kojoj je po prvi put u istoriji narodne predstavnike birao sprski narod. Zanimljivo je da je od 28 narodnih skupština koje su održane za vreme Miloševe vladavine, od 1815. do 1840. godine, čak 19 skupština sazvano i održano upravo u porti Pridvorne crkve koja se nalazi pored zdanja Stare skupštine, uključujući u pravno-političkom smislu, najvažniju Sretenjsku veliku narodnu skupštinu, koja je održana na Sretenje Gospodnje, 14. februara 1835. godine.

SRETENJSKI USTAV: USTAVOTVORNA REVOLUCIJA

Dimitrije Davidović, blizak saradnik knjaza Miloša i jedan od najučenijih Srba tog vremena napisao je Sretenjski ustav koji je, pod pritiskom Turske, Rusije i Austrije, trajao samo 55 dana. U trenutku svog nastajanja Sretenjski je ustav bio jedan od najliberalnijih ustavnih dokumentata tadašnje Evrope i predstavlja i danas biser srpske ustavno-pravne misli. Član 110 Ustava, na primer, kaže:

„Svaki Srbin i bez svake razlike jednak je pred zakonima srpskim, kako u obrani tako i u kazni na svim sudovima od najmanjeg do najvećeg“.

Neke od odrednica Sretenjskog ustava i danas su u potpunosti moderne i primenljive. Na Zemunskom keju blizu čuvenog zemunskog restorana Venecija nalazi se spomen-bista Dimitrija Davidovića.

FOTO/ IZVOR Narodni muzej Šumadije