DANILO MARIĆ &#8211; roman ČEMERIKA

ROMAN ČEMERIKA – PISMO IZMEĐU KONTINENATA I VEKOVA

ILIJA ŠAULA /DOPISNIK INFO VIZIJE IZ SEVERNE AMERIKE

ILIJA ŠAULA, autor teksta.
Glavni i odgovorni urednik
časopisa za književnost i teoriju
Književni ESNAF

Danilo Marić rođen je 1938. godine u Kosoru kod Mostara. Roman Čemerika napisao je inženjer mašinstva, magistar tehničkih nauka i književnik čiji opus premošćuje geografije, jezike i sudbine. Nakon ratnih zbivanja, 1992. godine napušta rodni kraj i preko Crne Gore stiže u Sjedinjene Američke Države, gde živi i stvara više od dve decenije, u Los Angeles i Charlotte. Da bi se potom vratio u rodnu Hercegovinu.

Njegova književna dela nastala u godinama izgnanstva, među kojima se izdvajaju romani VULE JELIĆ, PALATA IZNAD BEL KANjONA i LEŠINARKE, svedoče o dubokoj povezanosti sa korenima, ali i o snažnom interesovanju za američku stvarnost, duhovnost i istoriju. Kao suosnivač Književne radionice „Kordun“, Marić je doprineo povezivanju srpskih autora u dijaspori, a njegov rad je ovenčan nagradom

VISOKO INTERNACIONALNO PRIZNANjE

AKADEMIJE IVO ANDRIĆ

Za poseban doprinos u stvaralaštvu srpskog naroda u otadžbini i rasejanju

i iskazivanja u doživljaju srpske sredine i sredine zemlje u kojoj autor živi

Danilu Marić

za roman PALATA IZNAD BEL KANjONA

Posebno mesto u njegovom opusu zauzimaju knjige: VELjKO BOJOĆ — prećutani umjetnik, i VELjKO BOJIĆ — zaobiđeni slikar, kao i trotomni roman ČEMERIKA, koji predstavlja vrhunac Marićevog pripovedačkog umeća, vezanog za američki kontinent.

Roma ČEMERIKA prati sudbinu porodice Soldo, rasute po tri kontinenta i četiri konfesije. Od ropstva u Osmanskom carstvu, kroz misionarstvo u Novom svetu, preko zlatne groznice u Kaliforniji, do duhovnog okupljanja potomaka u Hercegovini, oslikavajući borbu za identitet, slobodu i dostojanstvo. Istovremeno, prikazuje razvoj srpske emigracije u Americi i ulogu SPC u očuvanju zajednice.

„Roman ČEMERIKA je velika čitanka iz koje možemo naučiti dio zanimljive istorije i steći znanje sa kojim ćemo mnogo lakše dati smisao vlastitim životnim iskušenjima.“ – Ilija Šaula

O STVARANjU ROMANA

Kako je nastala ideja za „Čemeriku“ i šta je bio inicijalni impuls za pisanje ovako obimnog dela?

O Americi sam saznavao od najranijeg djetinjstva, i ona je bila i ostala moja znatiželja. Nova saznanja o Americi su bivala vrlo česta i vrlo oprečna. Kretala su se između dvije rečenice, koje sam davno čuo od dva Srbina-Amerikanca. Jedna je: Amerika nudi najveće mogućnosti, i druga: Amerika ti je – koliko dolara toliko i prava. Oni sa malo dolara Ameriku su preimenovali u Čemerika.

Počeo sam u Americi kao čistačica u najvećoj srpskoj crkvi i brzo potpuno upozao Čemeriku. U njoj sam paralelno upoznavao i desetinu masona i milionera, i sa nekima postao prijatelj, i dobro upoznao i Ameriku. Otuda i ideja za roman Čemerika.

Da li je Petar Soldo zasnovan na istorijskoj ličnosti ili je simbolički lik koji nosi sudbinu naroda?

Petar Soldo je autentična ličnost u prvom dijelu romana, a kasnije je, upravo tako, presložen u simbolički lik koji nosi sudbinu svoga naroda, svoga naroda u otadžbuni i posebno u Americi.

O SRPSKOJ DIJASPORI I DUHOVNOM NASLEĐU

Kako ste istraživali istoriju srpskih doseljenika u Ameriku i početke stvaranja prve srpske episkopije koja je igrala važnu ulogu u okupljanju srpskih doseljenika?

U Americi je bivstvovalo na desetinu srpskih novina, koje su se pojavljivale od vremena Zlatne groznice, polovine devetnaestog vijeka, pa do danas, u kojima je ta istorija pisana i dopisivana, a čije kopije sam u mnogome vidio, zahvaljujući činjenici da sam radio stotinjak koraka od vladičanskog dvora, i sprijateljio se sa preosveštenim Vladikom Zapadno Američkim Jovanom. Zahvaljujući Blaški, sekretaru eparhoije, bile su mi dostupne mnoge crkvene informacije o Srbima u Americi, a Srbi su u Americi imali oko 150 crkava.

Šta za Vas znači scena okupljanja potomaka u Hercegovini, na kraju romana koju ste prikazali na vrlo fantazmagoričan način, dopadljiv čitaocu, da li je to književna metafora ili stvarna vizija pomirenja?

Hercegovina je je poznata po raseljavanjima, iz toga je nastala i narodna: Hercegovina čitav svijet naseli a sebe ne raseli. U Hercegovcima je snažna porodična povezanost, koja i najudaljenijeg odseljenika vuče u zavičaj, i u većini i dovuče. Naravno, svi i dolaze na viđenje čim steknu materijalnu moć da to mogu obaviti. Dolazak je u praksi bivao u vrijeme velikih svetaca, u vrijeme crkvenih svetkovina, a to je svaka parohija imala po najmanje tri puta godišnje. Odseljenici su se povezivali i dogovarali okupljanja, koja su usklađivana sa svojim rodbinama i održavana na tim svetkovinama. Na širem području napopznatije takvo okupljanje bilo je okupljanje na stotine porodica Marića u Ljubuškom pod imenom Marićijada. Uporavo mi je ova Marićijada bila inspiracija za okupljanje porodica, kojom sam završio roman Čemerika.

O ZLATNOJ GROZNICI I MISIJI

Kako ste povezali franjevačku misiju i srpsko pravoslavno poreklo glavnog junaka? Da li je to pokušaj da se prevaziđu konfesionalne granice kroz lik?

Istorijska je činjenica da su Kaliforniju osvojili pet-šest Franjevaca, fratara, sa stotinjak španskih vojnika. Napominjem da su Indijanci imali koplje, pa i neku sablju, a španci čak i puške. Jedan od tih vojnika je bio i Petar Soldo, glavni lik romana, koji je sa Franjevcima vodio bratski život. Napomenuću da je 1846. godine, kada je USA osvojila Kaliforniju, čitava Kalifornija bila u katastarskom vlasništvu petnaestak franjevačkih samostana.

Zašto ste izabrali Kaliforniju kao prostor drame, da li je to simbol novog sveta ili prostor izgubljene duhovnosti?

Kao doseljenik u Ameriku doselio sam u Los Anđelos, teritoriju indijanskog plemena Tongva. Taj narod me veoma zanimao i susreo sam ih mnogo, i prijateljovao s njima. U mnogo čemu sam vidio sličosti sa Hercegovcima. Posebno ističem uzajamnost i moral, s jedne strane, ali i odbranu i osvajačke napade sa svih strana.

O ZNAČAJU ZA SRPSKU KNjIŽEVNOST

Gde vidite „Čemeriku“ u kontekstu srpske književnosti, da li kao istorijski roman, porodičnu sagu ili duhovnu hroniku?

Doprlo je do mene mnogo osvrta na moj roman ČEMERIKA, a od svi njih me nabolje prepoznala jedna mlada mostarska studenkinja, koja je rekla: U životu sam najviše naučila iz Marićevog romana ČEMERIKA. U svim mojim djelima dominirala je želja da čitalac na kraju čitanja moga djela nauči nešto što nije znao, i da mu je to djelo zbog toga i drago.

Da li mislite da srpska književnost u dijaspori ima dovoljno prostora u javnosti i kritičkom diskursu?

Ovo je pitanje koje dugo traje na ogromnom geografskom prostoru. Moj stav po ovom pitanju formiran je davno. Prostora je bilo ranije više nego sada. Srpska dijaspora, po ovom pitanju, prednjači u svjetskom kulturnom prostoru. Ali ona ima i nešto što je u tom prostoru srozava u dno. A to je ne briga za nju od strane matičnih književnih ponašanja.

O PROŠLOSTI I SADAŠNjOSTI

Koliko je, po Vašem mišljenju, prošlost živa u nama i da li je moguće pisati o sadašnjosti bez dubokog razumevanja korena?

Svaki ljudski naum, pa i spisateljstvo, pretpostavlja prošlost, sadašnjost i budućnost. I tako je kako je vijeka i svijeta. Svaka je vremenska etapa imala svoje specifičnosti koje su na nov, svoj način, procjenjivali i ocjenjivali prošlost i budućnost. Sadšnjost, nazovimo je Informatička revolucija, ima svoju specifičnost, munjevite promjene stanja na planeti, i šivota ljudi, u kojoj se vrlo teško snaći i još teže pretpostaviti budućnost. U početku moga upoznavanja života na Zemlji, ni u snu se nije moglo sanjati da će čovjek čovjeka čuti, čak i vidjeti, s onu stranu Zemlje, a već danas, čovjek vidi čovjeka i na onoj strani zemlje. I ne samo da ga vidi… Frapirao sam se kada sam gledao Đokovića u Melburnu, i vidio jednu dlaku iz kose koja mu je upala u oko i on je izvlačio. Iz Mostara vidio Đokovićevu dlaku iz glave. A šta će čovjek vidjeti kad moj unuk bude mojih godina, ko to meže pretpostaviti taj može korektno i pisati djela. Ja procjenjujem da će tada milijardu ljudi umrijeti od zagađenosti vazduha i od nerodnosti zemlje, od gladi. Sa ovim aspektom i pišem, i konkretno napisao sam roman DVOPLANETARAC U AKCIJI, koji је objavljen na srpskom i engleskom, a u štampi je na ruskom i njemačkom jeziku.

Verujete li da književnost može biti most između raseljenih generacija?

Da, književnost može biti most, ne samo između ljudi, već između epoha, jezika, vrijednosti i tišine koju tehnologija ne ume da prenese. U vremenu informatičke revolucije, gde se podaci prenose brzinom svjetlosti, književnost ostaje jedini medij koji ne prenosi samo informaciju, već i iskustvo, osjećanje, boju glasa predaka, miris zavičaja, unutrašnji pejzaž duše.

Pored toga tehnologija može da ubrza prijenos, ali ne može da zamjeni dubinu. Ona je posrednik, ali ne i tumač. Knjiga, pjesama, pripovijedaka, roman to su oblici pamćenja koji ne zavise od algoritma, već od čovjekove potrebe da razume sebe kroz druge. U tom smislu, književnost ne gubi moć, već mijenja oblik, prelazi iz štampanog u digitalno, iz lokalnog u globalno, ali njena suština ostaje ista: da poveže ono što je rasuto, da sačuva ono što je zaboravljeno, da podsjeti na ono što je prećutano. Međutim, u dijaspori, kada su generacije razdvojene kontinentima, književnost može biti jedini jezik koji razumije i djed i unuci. Ona ne zahtjeva simultani prevod, jer govori srcem. I zato, iako će se na njeno mjesto uklinjavati sve nove i novije tehnike, ona će opstajati, možda tiše, ali postojano, kao svjetionik u magli brzih promjena.

ŽIVOTNI VEK ISPUNjEN SREĆOM

Na kraju nećemo vas pitati šta spremate novo jer smo upoznati sa vašim književnim opusom, već nam recite recept za dugovečan i uspešan životni vek. Verujem da će to biti najzanimljivije našim čitaocima. Hvala na razgovoru gospodine Mariću, dragi kolega i prijatelju.

Od postanka živih bića dva su polja koja ih zaokupljaju i sada kao i prije hiljadama godina. Naravno, i čovjeka kao i ostalih. Prvo je borba za hranu, i drugo borba za produženje životnog vijeka. Ljudski životni vijek zavisi iznad svega od gena. A nakon toga zavisi od individualne pameti čovjeka, pameti koju on, sam sebi, tvori. Životni vijek svakog čovjeka, pored gena, zavisi od njegovog dobrog raspoloženja. Da bi čovjek bio u zdravoj pameti, i bio u dobrom raspoloženju, prvo što mora je da dobro upozna sebe. Praktično to znači da procjeni i ocjeni svoje sposobnosti, svoj rejting, i da sve svoje životne planove podvede pod taj rejting. Oni koji to ne uspiju, nažalost, u ogromnoj su većini, oni su stalno u problemima, a problemi snažno utiču na raspoloženje, a raspoloženje najdirektnije utiče na zdravlje, a time i dužinu životnog vijeka. Odgovor na Vaše pitanje je, recept za dugovečan i uspešan životni vijek je upoznati sebe, svoj rejting.