JELENA JE BILA DIPLOMATA KOJA JE NASTOJALA DA SAČUVA ZEMLJU I CRKVU
Koja je mera po kojoj se meri nečiji život najbolje se može zaključiti po onome što ostaje iza čoveka. U ovom slučaju žene. Jelena Lazarević Balšić Kosača jedna je od žena našeg srednjovekolja čija biografija nadrasta vreme, ljude i prostore. Koliko mi današnji, u kontekstu onoga što zovemo opšte obrazovanje, znamo o njoj naša je dika. Ili sramota. Bila je obrazovana, lepa, plemenitog roda, duhovna, duboko verujuća pravoslavka. Ali sve to bila je u službi svoje porodice, one iz koje je potekla a potom i dve u koje će ući udajom.
POREKLO KAO OBAVEZA
Bila je jedna od pet kćeri kneza Lazara Hrebeljanovića i knjeginje Milice. Vaspitavana sa svešću da baštini poreklo od svetorodne loze Nemanjića, kojim je podarena sa majčine strane, od najranijeg je doba gajena sa Svetim Simeonom i Savom Srpskim kao uzorima. O tome svedoči Jelenino zaveštanje u pogledu jačanju pravoslavlja u Zeti kroz obnavljanje i izgradnju crkava, a što je bilo posledica njenog nepogrešive slutnje da prostoru srpskih zemalja slede teška vremena u godinama koje dolaze.
BRAK KAO POLITIČKA ZAJEDNICA
Brakovi plemićkih i vladarskih ličnosti tokom srednjeg veka uvek su bili posledica političke odluke i primarno diplomatski potezi, kojima su se sklapala savezništva, zaustavljali ratovi i uspostavljala primirja. Jelena Lazarević po tome nije izuzetak tako da su i brak sa Đurđem II Stracimirovićem Balšćićem i onaj sa bosanskim vojvodom Sandaljem Hranićem Kosačom, da bi zaštitila sina, bili stvar državne politike i diplomatije. Ono što je, međutim, neobično i nesvakidašnje u slučaju „gospe Lene“ kako su zvali lepu Lazarevu kćer, jeste da je sebe samu udala po drugi put isključivo da bi zaštititla sina, Balšu III i njegovu vladavinu. Udaja za Sandalja Hranića bila je odluka majke da neprijatelja svog sina učini svojim suprugom a time i sinovljevim saveznikom.
FOTO/Radica Smiljković, privatna arhiva
Diplomatija u praksi bila je način života Jelene Lazarević a njeno nastojanje da sačuva zemlju i crkvu kao temelj državnosti i identiteta po obimu i rezultatitima može se meriti sa zaveštanjem muških vladarskih glava srpskog naroda. Borba sa Mlecima i pregovori sa Dubrovačkom Republikom takođe govore o njenoj neprestanoj borbi za opstanak države i vere.
Za bliže upoznavanje sa životom i zaveštanjem Jelene Lazarevič Balšćić Kosača pogledajte sjajnu epizodu emisije Trag Radio televizije Srbije, pod nazivom „Dragulj srednjeg veka – Jelena Balšić“ autorke Radice Smiljković
